Destan Nedir? Yapma ve Doğal Destanlar Nelerdir?

Destan Nedir?, Epope nedir?, destanların özellikleri gibi konular aşağıda incelenecektir.

Yazının bilinmediği tarih öncesi çağlarda ulusların yaratılış inançlarını; tanrıların, kralların, yiğitlerin savaşlarını; ulusların başından geçen savaş, göç, kıtlık, doğal afet gibi olağanüstü olayları, toplumun ortak düş gücünden beslenerek anlatan büyük manzum yapıtlara destan denir. Destan kahramanları, toplumun ilgisini çekecek olağanüstü nitelikler taşıyan tanrıları, krallar hakanlar ve topluma yön veren yiğit kişilerdir. Olaylar, toplumun ruhunda derin izler bırakan olağanüstü olaylardır. Bu olaylar kişisel değil, bir kahramanın etrafında gelişen, millete mal olmuş toplumsal olaylardır.

Bütün destanlar oluşum aşamasında manzumdur. Sonraki aşamalarda bazı destanlar manzum, bazıları nazım-nesir karışık, bazıları ise mensur (düz yazı) olarak geçirilmiştir. Destanlardaki yerlerin gerçek coğrafi yerlerle, olayların zamanının gerçek tarihsel zamanla alakası çok zayıftır. Destanlar, oluşturuldukları dönemin inanışlarını, varoluş konusundaki düşüncelerini, sosyal yapılarını da yansıtmaktadır.

Destanların oluşumu 3 aşamada gerçekleşir:

  1. Doğuş Evresi:

Destanların doğuş evresinde toplumu derinden etkileyen önemli bir gerçekleşir. Bu olay o ulusu oluşturanlar üzerinde derin izler bırakır. Böylece destanın temel malzemesi olan olay ortaya çıkmış olur.

  1. Oluş Evresi:

Destanların oluş evresinde o ulusu derinden etkileyen olay, nesilden nesile aktarılmaya başlanır. Bu anlatım düzyazı biçiminde değil, şiir biçiminde olur. Zaman geçtikçe, her anlatıcı destana kendi hayal dünyasına göre eklemeler yapar. Bu süreçten sonra destan edebi açıdan olgunlaşmaya başlar. Destandaki olay ve kişiler, halkın hayal gücüyle beslenerek olağanüstü duruma gelir.

  1. Yazılış Evresi:

Destan halk dilinde olgunlaşıp son halini aldıktan sonra, yazının kullanıldığı dönemlerde o ulus içinden bir ozan bu destanı yazıya geçirir ve son halini almış olur.

İlgili Yazı:  Bağdatlı Ruhi Kimdir? Hayatı Eserleri ve Edebi Kişiliği

Destanlar, doğal destanlar ve yapma destanlar olmak üzere 2’ye ayrılır:

  1. Doğal Destanlar:

Doğal destanlar, ulusların başından geçen olayları, yine o ulusa ait halkın, nesilden nesile aktararak oluşturduğu destanlardır. Halkın ortam malıdır ve söyleyenleri belli değildir. Türk edebiyatı ve diğer ulusların edebiyatında birçok doğal destan bulunmaktadır.

İslamiyet’ten Önce Oluşan Doğal Türk Destanları:

  • Yaratılış – Altay Türkleri
  • Alp er Turna ve Şu (Saka) Destanı – Saka Türkleri
  • Oğuz Kağan ve Attila Destanı – Hun-Oğuz Türkleri
  • Bozkurt ve Ergenekon Destanı – Göktürkler
  • Türeyiş ve Göç Destanı – Uygurlar

İslamiyet’ten Sonrası Oluşan Doğal Türk Destanları:

  • Satuk Buğra Han Destanı – Karahanlı Dönemi
  • Manas Destanı – Kazak-Kırgız Dönemi
  • Cengiz Han Destanı – Türk-Moğol Dönemi
  • Timur ve Edige Destanı – Tatar-Kırım Dönemi
  • Battal Gazi, Danişmend Gazi, Köroğlu Destanı – Selçuklu-Beylikler-Osmanlı Dönemi

Diğer Uluslara Ait Doğal Destanlar:

  • Gılgamış – Sümerler
  • İlyada-Odysseia Destanı – Yunan
  • Şehname – İran
  • Mahabbarata ve Ramayana – Hint
  • Kalevala – Fin
  • Nibelungen – Alman
  • Chanson de Röland – Fransız
  • Boewulf – İngilliz
  • Le Cid – İspanyol
  • İgor – Rus
  • Şinto – Japon
  1. Yapma Destanlar

Daha çok, yakın zamanda toplumu etkileyen bir olayın, bir dini inanışın, adı bilinen bir ozan tarafından şiirleştirilmesidir. Türk edebiyatında ve diğer ulusların edebiyatında birçok yapma-yapay destan bulunmaktadır.

Türk Edebiyatındaki Önemli Yapma Destanlar:

  • Genç Osman Destanı – Kayıkçı Kul Mustafa
  • Çakır’ın Destanı – Fazıl Hüsnü Dağlarca
  • Üç Şehitler Destanı – Fazıl Hüsnü Dağlarca
  • Çanakkale Şehitlerine – Mehmet Akif Ersoy
  • Şeyh Bedrettin Destanı – Nazım Hikmet Ran
  • Kuvayı Milliye Destanı – Nazım Hikmet Ran
  • Sakarya Meydan Savaşı – Ceyhun Atuf Kansu
  • Maraş’ın ve Ökkeş’in Destanı – Gülten akın
İlgili Yazı:  Günlük (Günce) Nedir? Günlük (Günce) Özellikleri

Diğer Uluslara Ait Yapma Destanlar:

  • Aeneiss – Virgilius (Roma)
  • İlahi komedya – Dante (İtalyan)
  • Çılgın Orlando – Aristo (Yunan)
  • Kurtarılmış Kudüs – Tasso (İtalyan)
  • Kaybolmuş Cenneet – John Milton (İngiliz)
  • Henriade – Voltaire (Fransız)
  • Os Lusiadas – Camoens (Portekiz)

Destan nedir?

Destanların genel özellikleri

  • Anonim ve halkın ortak belleğinin ürünüdür.
  • Ulusun özelliklerini taşır.
  • Genellikle manzum, yani şiir şeklindedir. Karışık şekilde de bulunur.
  • Günümüze nesir halinde ulaşmıştır. Kaynağı tarihi ve sosyal olaylardır.
  • Olağan ve olağanüstü olaylar iç içedir.
  • Toplumunda iz bırakmış önemli olaylar vardır.
  • Kahramanlar olağanüstü özelliklere sahip olabilir.
  • Genellikle, yiğitlik, aşk, dostluk, ölüm ve yurt sevgisi gibi temalar işlenir.
  • Coşkulu bir söyleyişi vardır.

Yazar hakkında

Osman Tok

Bir Türkçe öğretmenin eğitim adına adadığı adaklar.

Yorum bırak

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.